Zastosowanie u pacjentów onkologicznych

Powyższe mechanizmy działania kurkuminy odkryto w badaniach przedklinicznych (in vitro oraz na modelach zwierzęcych). Pomimo tak obiecujących dowodów na potencjał terapeutyczny kurkuminy w chorobach nowotworowych, liczba badań klinicznych nad jej wykorzystaniem jest wciąż ograniczona i obejmują one niewielkie grupy pacjentów. Głównym wnioskiem płynącym z dotychczas przeprowadzonych badań jest wysoki profil bezpieczeństwa kurkuminy, także u pacjentów onkologicznych – dla dawek nawet do 8g dziennie (co należy interpretować z ostrożnością, ze względu na znaczne różnice w przyswajalności kurkuminy, w zależności od zastosowanego sposobu formulacji).
Nowotwory to bardzo heterogenna grupa chorób, a odpowiedź na leczenie zależy zarówno od typu raka, jak i stopnia zaawansowania choroby. Dodatkowym problemem jest stosowanie różnych formulacji kurkuminy, które znacznie różnią się biodostępnością, co może przyczyniać się do braku efektywności interwencji. Czynniki te utrudniają interpretację wyników badań. Autorzy przeglądu systematycznego randomizowanych badań kontrolnych w tym zakresie z 2024 roku przekonują, że potrzeba więcej, lepiej zaprojektowanych badań, by określić przydatność kurkuminy w leczeniu przeciwnowotworowym. Kolejne badania kliniczne powinny skupić się na pacjentach z początkowymi stadiami choroby, u których przeciwzapalne działanie kurkuminy może przynieść najlepsze efekty.
Obszerniej przebadano wpływ kurkuminy na zapalnie błony śluzowej jamy ustnej u pacjentów poddanych radio- lub chemioterapii z powodu nowotworu głowy lub szyi – wyniki były bardzo obiecujące zarówno dla suplementacji doustnej, jak i roztworów do płukania ust zawierających kurkuminę.

Kurkumina a chemioterapia

Kurkumina jest inhibitorem niektórych izoform cytochromu P450 – enzymów odpowiedzialnych za metabolizm leków w wątrobie. Potencjalnie mogłaby więc nasilać działanie niektórych leków, hamując ich dezaktywację – co może mieć zarówno pozytywne (mocniejsze działanie leku) jak i negatywne (większa toksyczność leku) konsekwencje.
Ponadto, biorąc pod uwagę szerokie spektrum działania kurkuminy, bada się jej wykorzystanie w celu uzupełnienia terapii lekami przeciwnowotworowymi. Stosowanie takich łączonych terapii (chemioterapia + kurkumina) w badaniach na wielu nowotworowych liniach komórkowych (m.in. nowotworu piersi, prostaty, jelita grubego, żołądka, trzustki, wątroby, płuc czy białaczek) jest bardziej efektywne od podawania chemioterapii samodzielnie. Niestety, także w tym przypadku badań klinicznych jest mało, a ich wyniki są znacznie mniej optymistyczne. Jedną z przyczyn takiego stanu rzeczy może być stosowanie w badaniach przedklinicznych wysokich stężeń kurkuminy, niemożliwych do osiągnięcia u ludzi, przez ograniczoną biodostępność tego polifenolu. Dlatego wyniki badań przedklinicznych zawsze należy interpretować z ostrożnością i świadomością, że niekoniecznie będą one miały przełożenie na klinicznie istotne efekty u ludzi.
Kurkumina pełni także rolę przeciwutleniacza, przez co może potencjalnie zmniejszać efektywność chemio- i radioterapii.

Jak wybrać dobry suplement?

Kurkumina cechuje się bardzo niską przyswajalnością, przez niewielką wchłanialność z przewodu pokarmowego, a następnie szybki metabolizm wątrobowy i usuwanie z organizmu. Poszukuje się coraz to nowych metod formulacji, które mogłyby poprawić biodostępność kurkuminy. Zgodnie z obecnym stanem wiedzy przyswajalność kurkuminy można trochę zwiększyć poprzez dodatek piperyny i bardziej przez zastosowanie lipidowych nośników (fosfolipidy, micele, liposomy) lub nanocząsteczek.
Jeśli w składzie suplementu diety widnieje jedynie „ekstrakt z kłącza kurkumy”, bez podania sposobu formulacji, to najprawdopodobniej nie cechuje się on zwiększoną biodostępnością. Warto szukać na opakowaniu informacji o standaryzacji ekstraktu na zawartość kurkuminoidów oraz o opatentowanym sposobie formulacji. Z dostępnych na polskim rynku formulacji, w badaniach na ludziach potwierdzono zwiększoną przyswajalność np. dla: Longvida, Theracurmin, Meriva, Curcugen, Novasol, Cureit.

Metale ciężkie i inne zagrożenia

Kurkumina jest uznawana za suplement o dużym profilu bezpieczeństwa. Obserwowane działania niepożądane zazwyczaj są łagodne i obejmują ból brzucha, niestrawność, nudności, wymioty i biegunkę. W literaturze zanotowano jednak przypadki hepatotoksyczności, które mogły wynikać także z zanieczyszczenia stosowanych preparatów.
Istnieje możliwość zanieczyszczenia kurkumy ołowiem, przez jej uprawę na glebach bogatych w ołów lub dodatek związków ołowiu w celu wzmocnienia koloru. Choć problemy te dotyczą przede wszystkim kurkumy stosowanej jako przyprawy, to nie można wykluczyć zanieczyszczenia metalami ciężkimi także suplementów kurkuminy. Dlatego to ważne, by wybierać suplementy od sprawdzonych producentów, którzy udostępniają wyniki badań toksykologicznych swoich preparatów.

Ogólnie prozdrowotne działanie kurkuminy

Znacznie większa liczba badań klinicznych potwierdza przeciwzapalne i antyoksydacyjne działanie kurkuminy u pacjentów nieonkologicznych. Według metaanalizy z 2023 roku kurkumina może obniżać poziom CRP (białka C-reaktywnego), TNFα (czynnika martwicy nowotworu α), IL-6 (interleukiny 6), MDA (dialdehydu malonowego) i SOD (dysmutazy ponadtlenkowej) oraz podnosić TAC (całkowitą pojemność antyoksydacyjną). Kolejna metaanaliza z 2024 roku wskazuje również pozytywny wpływ kurkuminy na parametry gospodarki węglowodanowej (poziom glukozy na czczo i insuliny, wskaźniki HOMA-IR i QUICKI) i lipidowej (poszczególne frakcje cholesterolu i trójglicerydy) oraz regulację masy ciała i parametry wątrobowe (aminotransferazy). Obie prace podkreślają jednak niezadowalającą jakość dowodów naukowych dotyczących efektywności stosowania kurkuminy.
Kurkumina może wywierać działanie także lokalnie, poprzez wpływ na mikrobiotę jelitową – która, jak wiadomo, moduluje stan zapalny w organizmie człowieka. W związku z tym możliwe jest, że suplementacja kurkuminą przynosi efekty, nawet gdy jej wchłanianie (i w związku z tym poziom we krwi) jest niskie.

Podsumowanie

Kurkumina stanowi obiecującą możliwość wsparcia terapii przeciwnowotworowej, jednak potrzeba więcej badań nad jej skutecznością i bezpieczeństwem stosowania jednocześnie z chemio- czy radioterapią u pacjentów.
Ważny jest dobór odpowiedniej formy i dawki suplementu, w czym może pomóc dietetyk kliniczny.
Zawsze podczas terapii nowotworu należy konsultować włączenie jakiegokolwiek suplementu diety z lekarzem prowadzącym!

Bibliografia:

Wang, Wei et al. “Curcumin in cancer therapy: Exploring molecular mechanisms and overcoming clinical challenges.” Cancer letters vol. 570 (2023): 216332. doi:10.1016/j.canlet.2023.216332

Zoi, Vasiliki et al. “The Role of Curcumin in Cancer Treatment.” Biomedicines vol. 9,9 1086. 26 Aug. 2021, doi:10.3390/biomedicines9091086

Trošelj, Koraljka Gall et al. “Implementing Curcumin in Translational Oncology Research.” Molecules (Basel, Switzerland) vol. 25,22 5240. 10 Nov. 2020, doi:10.3390/molecules25225240

Gutsche, Lisa C et al. “Curcumin as a complementary treatment in oncological therapy: a systematic review.” European journal of clinical pharmacology vol. 81,1 (2025): 1-33. doi:10.1007/s00228-024-03764-9

de Waure, Chiara et al. “Exploring the Contribution of Curcumin to Cancer Therapy: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials.” Pharmaceutics vol. 15,4 1275. 19 Apr. 2023, doi:10.3390/pharmaceutics15041275

Amatto, Pedro de Padua G et al. “Efficacy of different pharmaceutical forms of Curcuma longa or curcumin in reducing oral mucositis severity and incidence in cancer patients: a systematic review and meta-analysis.” Frontiers in pharmacology vol. 16 1560729. 2 Apr. 2025, doi:10.3389/fphar.2025.1560729

Dipalma, Gianna et al. “The Effectiveness of Curcumin in Treating Oral Mucositis Related to Radiation and Chemotherapy: A Systematic Review.” Antioxidants (Basel, Switzerland) vol. 13,10 1160. 25 Sep. 2024, doi:10.3390/antiox13101160

Kong, Wei-Yang et al. “Is Curcumin the Answer to Future Chemotherapy Cocktail?.” Molecules (Basel, Switzerland) vol. 26,14 4329. 17 Jul. 2021, doi:10.3390/molecules26144329

Hegde, Mangala et al. “Curcumin Formulations for Better Bioavailability: What We Learned from Clinical Trials Thus Far?.” ACS omega vol. 8,12 10713-10746. 13 Mar. 2023, doi:10.1021/acsomega.2c07326

Kotha, Raghavendhar R, and Devanand L Luthria. “Curcumin: Biological, Pharmaceutical, Nutraceutical, and Analytical Aspects.” Molecules (Basel, Switzerland) vol. 24,16 2930. 13 Aug. 2019, doi:10.3390/molecules24162930

Bertoncini-Silva, Caroline et al. “Enhancing the Bioavailability and Bioactivity of Curcumin for Disease Prevention and Treatment.” Antioxidants (Basel, Switzerland) vol. 13,3 331. 8 Mar. 2024, doi:10.3390/antiox13030331

Tabanelli, Rita et al. “Improving Curcumin Bioavailability: Current Strategies and Future Perspectives.” Pharmaceutics vol. 13,10 1715. 17 Oct. 2021, doi:10.3390/pharmaceutics13101715

Stohs, Sidney J et al. “Highly Bioavailable Forms of Curcumin and Promising Avenues for Curcumin-Based Research and Application: A Review.” Molecules (Basel, Switzerland) vol. 25,6 1397. 19 Mar. 2020, doi:10.3390/molecules25061397

Panda, Sanjib Kumar et al. “The enhanced bioavailability of free curcumin and bioactive-metabolite tetrahydrocurcumin from a dispersible, oleoresin-based turmeric formulation.” Medicine vol. 100,27 (2021): e26601. doi:10.1097/MD.0000000000026601

https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/cam/hp/curcumin-pdq#_302

https://www.mskcc.org/cancer-care/integrative-medicine/herbs/turmeric

https://cot.food.gov.uk/%20Turmeric%20and%20Curcumin%20Supplements%20-%20Toxicity

Jafari, Ali et al. “Curcumin on Human Health: A Comprehensive Systematic Review and Meta-Analysis of 103 Randomized Controlled Trials.” Phytotherapy research : PTR vol. 38,12 (2024): 6048-6061. doi:10.1002/ptr.8340

Dehzad, Mohammad Jafar et al. “Antioxidant and anti-inflammatory effects of curcumin/turmeric supplementation in adults: A GRADE-assessed systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials.” Cytokine vol. 164 (2023): 156144. doi:10.1016/j.cyto.2023.156140